W 1990 roku, podczas prac budowlanych na południe od Starego Miasta w Jerozolimie, natrafiono na jedno z najbardziej intrygujących odkryć archeologicznych związanych z okresem Drugiej Świątyni. Robotnicy odsłonili starożytny grobowiec, w którym znajdowało się dwanaście ossuariów – kamiennych skrzyń używanych w I wieku naszej ery do przechowywania kości zmarłych po rozkładzie ciała. Jedno z nich wyróżniało się szczególnie bogatą dekoracją oraz inskrypcją w języku aramejskim: „Józef, syn Kajfasza”.
Znalezisko szybko wzbudziło zainteresowanie naukowców, ponieważ imię to kojarzy się z postacią Kajfasz, arcykapłana znanego z przekazów Nowego Testamentu oraz pism historyka Józef Flawiusz. Według źródeł historycznych Kajfasz pełnił funkcję arcykapłana w pierwszej połowie I wieku naszej ery i odgrywał istotną rolę w życiu religijnym i politycznym Judei pod panowaniem rzymskim. Jest również jedną z centralnych postaci w opisie procesu Jezus Chrystus.
Ossuarium zawierało szczątki mężczyzny, którego wiek w chwili śmierci oszacowano na około 60 lat, co odpowiadałoby historycznym przypuszczeniom dotyczącym wieku Kajfasza. Dodatkowo bogate zdobienia skrzyni sugerują, że należała ona do osoby o wysokim statusie społecznym. Te elementy sprawiły, że część badaczy uznała identyfikację za bardzo prawdopodobną.
Jednak w środowisku naukowym nie ma pełnej zgody co do tego, czy ossuarium rzeczywiście należało do arcykapłana znanego z przekazów biblijnych. Imię „Józef” było w tamtym okresie niezwykle popularne, a sama inskrypcja nie zawiera tytułu „arcykapłan”, co w przypadku tak znaczącej postaci mogłoby być oczekiwane. Pojawiają się także głosy, że sam grobowiec – choć stosunkowo bogaty – nie odpowiada w pełni prestiżowi jednej z najważniejszych postaci religijnych epoki.
Mimo tych wątpliwości, autentyczność samego ossuarium jako artefaktu z I wieku nie budzi zastrzeżeń. Znalezisko dostarcza cennych informacji o zwyczajach pogrzebowych w starożytnej Judei oraz o kulturze materialnej elit zamieszkujących ówczesną Jerozolimę. Jest także jednym z nielicznych przykładów, gdy imię znane ze źródeł pisanych pojawia się na rzeczywistym obiekcie archeologicznym z tego okresu.
Odkrycie to często pojawia się w debacie o relacji między archeologią a tekstami religijnymi. Dla części osób stanowi ono potwierdzenie historycznego tła wydarzeń opisanych w Ewangeliach, dla innych jest raczej przykładem tego, jak ostrożnie należy łączyć znaleziska materialne z konkretnymi postaciami historycznymi. Archeologia rzadko dostarcza jednoznacznych dowodów – częściej buduje kontekst, który pozwala lepiej rozumieć realia epoki.
W tym sensie ossuarium przypisywane Kajfaszowi pozostaje jednym z najbardziej fascynujących odkryć w Izraelu – nie dlatego, że daje ostateczne odpowiedzi, ale dlatego, że pokazuje, jak blisko siebie mogą znajdować się historia, tradycja i naukowa interpretacja.
Karolina Maoz, 23.03.2026r.
Źródła:
- Wikipedia – hasła „Caiaphas” i „Caiaphas ossuary”
- Israel Antiquities Authority