Jak przenieść zabytek, który ma około 2000 lat i waży 25 ton?
W Kiryat Gat archeolodzy i konserwatorzy stanęli przed właśnie takim wyzwaniem. Odkryta podczas prac archeologicznych starożytna mykwa została wydobyta z ziemi w całości i tymczasowo przeniesiona w bezpieczne miejsce.
Odkrycie podczas budowy nowej dzielnicy
Mykwę odkryto podczas wykopalisk ratunkowych prowadzonych przed budową nowej dzielnicy Carmei Gat w Kiryat Gat, na południu Izraela. Według Izraelskiego Urzędu ds. Starożytności pochodzi ona z okresu Drugiej Świątyni i ma około 2000 lat.
Znalezisko jest szczególnie interesujące, ponieważ dostarcza dowodów na istnienie nieznanej wcześniej żydowskiej osady na obszarze pomiędzy Szefelą a północnym Negewem. Do tej pory archeolodzy nie znali żydowskiej osady z tego okresu właśnie w tym rejonie.
Mykwa nie była jedynym śladem obecności tutejszej społeczności. Podczas wykopalisk znaleziono również kamienne naczynia miarowe, które w okresie Drugiej Świątyni były szeroko używane przez Żydów. Ich znaczenie wiązało się m.in. z przepisami dotyczącymi czystości rytualnej.
25 ton, których nie można było po prostu rozebrać
Najbardziej niezwykła część historii wydarzyła się już po odkryciu. W związku z budową nowej dzielnicy konieczne było zabezpieczenie starożytnej konstrukcji. Zamiast ją rozebrać, zdecydowano się wydobyć i przenieść całą mykwę.
Nie było to łatwe zadanie. Konstrukcja waży około 25 ton, a jej szerokość wynosi około 4 metrów. Do podniesienia potrzebny był dźwig o udźwigu 300 ton, a do transportu – specjalny szeroki pojazd.
Przed podniesieniem konserwatorzy musieli zabezpieczyć zabytek. Pod konstrukcję wprowadzono stalowe belki, które miały utrzymać ją podczas podnoszenia. Następnie mykwę dodatkowo zabezpieczono przed wstrząsami i drganiami związanymi z transportem.
Cała operacja była więc połączeniem archeologii, konserwacji i inżynierii. Najmniejszy błąd mógł doprowadzić do uszkodzenia zabytkowej konstrukcji.
Dokąd trafiła mykwa?
Mykwa została tymczasowo przewieziona do działu Narodowych Skarbów Izraelskiego Urzędu ds. Starożytności w Beit Guvrin, gdzie będzie przechowywana i zabezpieczona na czas dalszych prac budowlanych.
Nie jest to jednak jej docelowe miejsce.
Po zakończeniu budowy mykwa ma wrócić do Carmei Gat i zostać włączona w przestrzeń publiczną nowej dzielnicy. Dzięki temu starożytny zabytek nie zostanie zamknięty wyłącznie w magazynie archeologicznym, ale będzie mógł stać się częścią przestrzeni dostępnej dla mieszkańców i odwiedzających.
Ślad żydowskiego życia sprzed 2000 lat
Sama mykwa mówi jednak znacznie więcej niż tylko o praktykach związanych z rytualnym oczyszczeniem. Jej obecność, w połączeniu z pozostałymi znaleziskami, pozwala archeologom lepiej poznać żydowskie osadnictwo w południowej części kraju w okresie Drugiej Świątyni.
Według archeologów osada została prawdopodobnie opuszczona w II wieku n.e., w okresie powstania Bar Kochby. Około 500 lat później miejsce zostało ponownie zasiedlone w okresie bizantyjskim, już przez inną społeczność.
Dziś więc, zanim w Carmei Gat powstaną kolejne budynki i ulice, archeolodzy odkrywają historię miejsca, która przez wiele stuleci pozostawała ukryta pod ziemią.
A 25-tonowa mykwa, która na chwilę „wyjechała” z placu budowy, ma ostatecznie wrócić tam, gdzie znajdowała się przez ostatnie dwa tysiące lat – tym razem jako część współczesnej przestrzeni publicznej.
Karolina Maoz, 22.09.2026r.