Układ odpornościowy człowieka potrafi zapamiętywać choroby, z którymi zetknął się wcześniej. To właśnie dzięki temu działają szczepionki – organizm uczy się rozpoznawać zagrożenie i szybciej reagować przy kolejnym kontakcie z patogenem. Teraz naukowcy z Izraela odkryli, że podobny mechanizm może działać również w walce z nowotworami.
Badacze z Instytutu Naukowego Weizmanna w Rechowot opublikowali wyniki badań, które wskazują, że komórki pamięci układu odpornościowego są zdolne do rozpoznawania komórek nowotworowych i produkowania przeciwciał skierowanych właśnie przeciw nim. Odkrycie może w przyszłości otworzyć drogę do nowych metod immunoterapii, a nawet szczepionek przeciwnowotworowych.
Komórki pamięci przeciw rakowi
Zespół kierowany przez prof. Ziva Shulmana badał próbki pobrane od pacjentek cierpiących na wysokozróżnicowanego surowiczego raka jajnika (HGSOC), jedną z najczęstszych i najbardziej agresywnych odmian tego nowotworu.
Naukowcy skupili się na limfocytach B – komórkach odpornościowych odpowiedzialnych za produkcję przeciwciał. Szczególne zainteresowanie wzbudziły tzw. komórki pamięci B, które po przebytej infekcji lub szczepieniu potrafią przez wiele lat „pamiętać” zagrożenie i błyskawicznie uruchamiać odpowiedź immunologiczną.
Okazało się, że podobne komórki występują również w organizmach pacjentek z rakiem jajnika. Co więcej, zawierały one genetyczne instrukcje do produkcji przeciwciał zdolnych do rozpoznawania komórek nowotworowych.
Zaskakująca skuteczność
Badacze postanowili odtworzyć te przeciwciała w warunkach laboratoryjnych. Wyniki były zaskakujące.
Ponad jedna trzecia wyprodukowanych przeciwciał silnie wiązała się z komórkami raka jajnika. Jednocześnie wykazywały one znacznie słabsze oddziaływanie z prawidłowymi komórkami organizmu. Oznacza to, że układ odpornościowy potrafi w pewnym stopniu odróżniać nowotwór od zdrowych tkanek i tworzyć przeciwko niemu względnie precyzyjną broń.
Naukowcy zaobserwowali również, że komórki pamięci B mogą przemieszczać się z okolicznych węzłów chłonnych do samego guza, gdzie ulegają aktywacji i rozpoczynają produkcję przeciwciał skierowanych przeciw nowotworowi.
Kolejny krok w badaniach nad immunoterapią
Odkrycie jest kontynuacją wcześniejszych badań zespołu prof. Shulmana. Już w 2022 roku naukowcy z Instytutu Weizmanna wykazali, że w guzach nowotworowych znajdują się naturalnie wytwarzane przeciwciała atakujące komórki raka. Wówczas udało się również zidentyfikować jeden z celów tych przeciwciał – enzym MMP14, który odgrywa ważną rolę w rozprzestrzenianiu się nowotworów.
Nowe badania pokazują jednak coś jeszcze bardziej istotnego: organizm może tworzyć długotrwałą pamięć immunologiczną przeciw nowotworowi, podobnie jak dzieje się to w przypadku wielu chorób zakaźnych.
Nadzieja na przyszłość
Badacze podkreślają, że odkrycie nie oznacza jeszcze opracowania szczepionki na raka. Wyniki znajdują się na etapie badań podstawowych i wymagają dalszych analiz oraz testów klinicznych.
Mimo to eksperci zwracają uwagę, że lepsze zrozumienie mechanizmów działania komórek pamięci B może pomóc w tworzeniu nowych terapii wykorzystujących naturalne zdolności organizmu do rozpoznawania i zwalczania nowotworów.
Instytut Weizmanna od lat należy do światowej czołówki ośrodków badających immunologię i biologię nowotworów. Najnowsze odkrycie izraelskich naukowców dostarcza kolejnego dowodu na to, że przyszłość walki z rakiem może w dużej mierze opierać się na wykorzystaniu własnego układu odpornościowego pacjenta.